1. Phương pháp chọn kháng sinh
- Nên chọn mua thuốc của những hãng sản xuất thuốc thú y lớn, có uy tín nhiều năm trên thị trường như: Bio, Hanvet, Navet, Vemedim,
- Chọn kháng sinh phổ hẹp, không nên phối hợp nhiều loại thuốc kháng sinh, tránh tạo ra vi khuẩn kháng thuốc, tăng độc tính và tai biến. Nếu phối hợp phải chú ý tương tác giữa các kháng sinh (tương kỵ, kháng chéo, hiệp đồng).
- Sử dụng đúng thuốc, đúng bệnh: Hiện tại, có rất nhiều loại thuốc kháng sinh trên thị trường và mỗi loại kháng sinh có thể kháng một số khuẩn khác nhau. Để đánh giá chính xác cần dùng loại thuốc nào, chữa bệnh nào thì cần phải khám lâm sàng định hướng mầm bệnh sẽ giúp ta lựa chọn kháng sinh hợp lý. Bên cạnh đó, muốn điều trị thành công, kháng sinh phải tác dụng được vào ổ nhiễm khuẩn đang gây bệnh.
- Dựa vào đặc tính của từng loại thuốc: trong mỗi loại kháng sinh tổng hợp tuy nhà sản xuất hướng dẫn phòng trị được 3 - 5 loại bệnh khác nhau nhưng thực ra chỉ trừ tốt 1 - 2 bệnh, các bệnh còn lại chỉ có tác dụng phòng, bao vây hạn chế là chính. Chúng ta nên căn cứ vào từng loại bệnh chính của gia súc, gia cầm để chọn thuốc. Khi lựa chọn thuốc kháng sinh, nên xem kỹ phần công dụng ghi thuốc đặc trị bệnh gì, hoặc chủ trị bệnh nào? Ví dụ thuốc phần công dụng ghi đặc trị bệnh nào thì chỉ trị tốt bệnh đó, còn các bệnh khác ghi đằng sau chỉ có giá trị bao vây, hạn chế tác hại là chính.
- Dựa vào khả năng sẵn có và kinh tế (rẻ tiền) để tạo điều kiện thuận lợi trong việc mua thuốc điều trị bệnh.
2. Tại sao có hiện tượng kháng thuốc
- Thuốc kháng sinh có tác dụng kháng vi khuẩn trong cơ thể, được sử dụng để điều trị nhiều bệnh lây nhiễm khác nhau như bệnh viêm phổi, viêm phế quản và các bệnh nhiễm trùng da… Hiện nay, cách sử dụng kháng sinh chưa hợp lý đang diễn ra phổ biến dẫn đến việc vi khuẩn kháng thuốc mạnh, thậm chí gây ra những tác dụng phụ khó lường (gây thiệt hại về kinh tế, ảnh hưởng tới sức khoẻ con vật nuôi, thậm chí còn gây ra những phản ứng dị ứng...).
- Khi bị các triệu chứng của sốt dù nặng hay nhẹ, hầu hết chúng ta đều tiêm và cho động vật mắc bệnh uống thuốc dù bất kể là loại thuốc kháng sinh khi nào. Thực tế, sốt là dấu hiệu điển hình khi có nhiễm khuẩn nhưng để xác định loại thuốc kháng sinh nào cho loại sốt nào đó là vấn đề cần thiết đầu tiên.
- Vi khuẩn ngày càng có xu hướng kháng lại các thuốc kháng sinh. Có loài vi khuẩn kháng lại nhiều thuốc kháng sinh, người ta gọi là đa kháng thuốc như vi khuẩn S.aureus, P. aeruginosa, E.coli…
- Vi khuẩn kháng lại thuốc kháng sinh có thể do gen di truyền hoặc do việc sử dụng kháng sinh không đủ liều, không đủ ngày và không đúng với loại kháng sinh mà vi khuẩn nhạy cảm.
3. Biện pháp hạn chế sự đề kháng của vi khuẩn
Để hạn chế việc vi khuẩn kháng lại thuốc kháng sinh nên sử dụng kháng sinh một cách hợp lý tức là nên theo một số nguyên tắc sau đây:
- Chỉ dùng kháng sinh để điều trị bệnh nhiễm vi khuẩn (không dùng kháng sinh để điều trị bệnh do virus gây ra; đối với vi nấm đã có kháng sinh dùng riêng cho chúng).
- Ngay từ đầu chỉ nên dùng kháng sinh có phổ hẹp.
- Khi đã chọn được kháng sinh thì phải dùng đủ liều lượng và đủ thời gian quy định. Nếu không tuân thủ thì bệnh không những không khỏi mà còn làm cho vi khuẩn kháng lại kháng sinh.
- Luôn luôn đặt khâu vô trùng và tiệt trùng lên hàng đầu để hạn chế lây lan mầm bệnh trong đó có cả vi khuẩn kháng thuốc.
4. Có nên phối hợp các thuốc kháng sinh?
Những loại bệnh do nhiều loài vi khuẩn cùng hợp đồng gây bệnh như Tụ huyết trùng ghép phó thương hàn... thì nên phối hợp thuốc kháng sinh. Đối với vi khuẩn đa kháng thuốc rất cần kết hợp các thuốc kháng sinh.
5. Khi phối hợp kháng sinh cần lưu ý
- Phối hợp phải đúng, không có tương tác bất lợi.
- Khả năng áp dụng cho người chăn nuôi cao: Số lần dùng thuốc trong ngày ít, khả năng chi trả thấp nhất, đường đưa thuốc vào cơ thể thuận lợi nhất.
- Cần hướng dẫn cho người chăn nuôi sử dụng thuốc cho động vật mắc
bệnh: Trộn vào thức ăn hoặc nước uống...
6. Các nguyên tắc sử dụng thuốc kháng sinh hợp lý
Thuốc nói chung cần phải sử dụng an toàn và hiệu qủa. Riêng với kháng sinh là thuốc trị bệnh nhiễm khuẩn cần phải đặc biệt lưu ý. Bởi vì nếu sử dụng kháng sinh không hợp lý sẽ đưa đến tác hại rất lớn.
- Thứ nhất chính thuốc kháng sinh sẽ gây tai biến cho cơ thể như: dị ứng, nhiễm độc các cơ quan, loạn khuẩn đường ruột làm tiêu chảy đôi khi rất trầm trọng.
- Thứ hai nghiêm trọng hơn nhiều là nếu sử dụng thuốc kháng sinh bừa bãi sẽ gây hiện tượng vi khuẩn đề kháng lại kháng sinh. Hiện nay, việc lạm dụng kháng sinh và cách sử dụng kháng sinh chưa hợp lý đang diễn ra phổ biến, dẫn đến hiệu quả điều trị không cao. Vì vậy, để khắc phục tình trạng trên khi sử dụng thuốc kháng sinh cần tuân thủ đúng các nguyên tắc sau:
a. Chỉ sử dụng kháng sinh khi thấy con vật bị bệnh nhiễm khuẩn
- Làm thế nào để biết con vật bị nhiễm khuẩn hay không? Sốt là dấu hiệu điển hình khi có nhiễm khuẩn, vì vậy việc đo nhiệt độ góp phần quan trọng để khẳng định nhiễm khuẩn.
+ Sốt do vi khuẩn thường gây tăng thân nhiệt > 39oC trong khi sốt do virus chỉ có nhiệt độ khoảng 380-38,50C.
+ Các trường hợp nhiễm khuẩn ngoài da thường có các triệu chứng như viêm tấy đỏ, sưng, phù nề tại chỗ. Trong một số trường hợp còn nghi ngờ cần phải tiến hành thăm khám lâm sàng...
b. Phải chọn đúng loại kháng sinh, nếu chọn kháng sinh không đúng loại bệnh thì thuốc sẽ không có hiệu quả
Lựa chọn kháng sinh như thế nào là hợp lý? Lựa chọn kháng sinh phụ thuộc vào các yếu tố:
- Độ nhạy cảm của vi khuẩn gây bệnh với kháng sinh: Mỗi loại kháng sinh có tác dụng tốt trên một số vi khuẩn khác nhau do đó thăm khám lâm sàng để định hướng mầm bệnh sẽ giúp ta lựa chọn kháng sinh hợp lý.
- Vị trí nhiễm khuẩn: Muốn điều trị thành công, kháng sinh phải tác dụng được vào ổ nhiễm khuẩn đang gây bệnh. Ví dụ:
+ Với những trường hợp nhiễm khuẩn tiêu hoá nặng có thể sử dụng kháng sinh đường uống loại ít hấp thu qua ruột.
+ Với những nhiễm khuẩn da và mô mềm nên sử dụng thuốc sát khuẩn sau khi đã làm sạch vết thương bằng phẫu thuật loại bỏ tổ chức hoại tử và bôi các kháng sinh tại chỗ.
+ Với nhiễm khuẩn âm đạo, ngoài việc sử dụng kháng sinh toàn thân, dạng đặt tại chổ có vai trò rất quan trọng vì với những nhiễm khuẩn nhẹ có thể chỉ cần dùng những dạng này là đủ.
- Cơ địa con vật (xem xét kỹ con vật): tính biệt, tuổi, tiền sử bệnh... để chỉ định loại thuốc và liều lượng thích hợp.
c. Phải có sự kiểm tra về thể trạng của con vật bị bệnh
Kiểm tra về tính biệt, tuổi, tiền sử bệnh... để chỉ định loại thuốc và liều lượng thích hợp. Ðặc biệt chú ý với các con vật có chửa hoặc con vật quá già yếu...
d. Phải dùng kháng sinh đúng liều, đúng cách
Khi sử dụng kháng sinh cần tuân thủ nghiêm ngặt theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
e. Phải dùng kháng sinh đủ thời gian quy định
- Sử dụng kháng sinh bao nhiêu ngày là đủ? Nguyên tắc chung là phải sử dụng kháng sinh đến khi hết vi khuẩn trong cơ thể (đến khi hết sốt) cộng với 2-3 ngày ở con vật bình thường và 5-7 ngày ở con vật suy giảm miễn dịch.
- Tùy theo loại bệnh và tình trạng bệnh thời gian dùng kháng sinh có khi dài khi ngắn nhưng thông thường là không dưới 5 ngày.
f. Chỉ phối hợp nhiều loại kháng sinh khi thật cần thiết
Khi phối hợp phải chú ý tương tác giữa các kháng sinh (tương kỵ, kháng chéo, hiệp đồng).
i. Phòng bệnh bằng thuốc kháng sinh phải thật hợp lý
Chỉ có những trường hợp đặc biệt mới cho dùng thuốc kháng sinh để phòng ngừa.
Ví dụ: Khi có đàn gia súc hoặc gia cầm mắc bệnh ta tiến hành nhốt riêng gia súc, gia cầm bị bệnh nặng cần điều trị liều lượng ổn định, liên tục trong 5-7 ngày cho thật khỏi bệnh mới thả chung đàn, nhốt chung chuồng. Những con còn lại chỉ cần cho uống hoặc tiêm liều phòng bằng 1/2-2/3 liều điều trị trong 2- 3 ngày là được. Bảo đảm được những nguyên tắc trình bày ở trên sẽ hạn chế được hiện tượng kháng thuốc trong quá trình điều trị./.