Nấm rơm
- Chọn rơm khô, sạch, có màu vàng sáng;
- Rơm không bị nhiễm mốc, không bị thấm nước mưa nhiều ngày, nhũn nát; không bị dính dầu mỡ, hoá chất, thuốc trừ sâu;
- Tốt nhất sử dụng rơm nếp, rơm trữ sau một mùa.
2. Xử lý rơm:
* Bước 1: Pha nước vôi:
- Nước vôi dùng để xử lý rơm có pH khoảng 12 – 13 (3,5kg vôi trong 1000 lít nước).
- Cách thực hiện:
+ Cân vôi tôi hoặc vôi sống cho vào trong thau sạch, lượng vôi phụ thuộc vào
lượng rơm xử lý.
+ Dùng que khuấy cho vôi hoà tan hoàn toàn trong nước.
+ Đổ nước vôi vào bể ngâm rơm và thêm nước sạch vào bể ngâm, dùng que khuấy đều dung dịch nước vôi cho hòa tan hoàn toàn.
+ Kiểm tra pH nước vôi bằng giấy đo pH.
* Bước 2: Làm ướt rơm bằng nước vôi
- Cân lượng rơm tối thiểu cho 1 lần xử lý là 300kg.
- Cách thực hiện:
+ Dùng cào sắt hoặc tay cho từng bó rơm vào bể nước vôi
+ Nhấn ngập rơm trong nước vôi, thời gian 10 - 15phút để rơm ngấm đủ nước
+ Vớt rơm đặt trên vỉ tre để rơm róc bớt nước trong thời gian 3 - 5phút.
- Kiểm tra rơm trước khi ủ đống: Độ ẩm của rơm đạt 70 – 75%, rơm có màu vàng sáng, có mùi thơm nồng của vôi.
* Bước 3: Ủ đống rơm lần 1
- Đặt kệ lót đống ủ nơi sạch sẽ, khô ráo.
- Cho từng nắm rơm rạ đã làm ướt lên kệ, xếp các góc trước và nén chặt
- Dẫm đạp đống ủ khi độ dày lớp rơm rạ trên kệ khoảng 15 - 20cm và tạo khối đống ủ rơm vuông, cân đối.
- Thu nhọn dần phần trên đống ủ cho đến hết lượng rơm cần xử lý.
- Một đống ủ chỉ nên cao 1,5m.
- Phủ bạt nilon kín quanh kín đống ủ và dùng dây nhựa buộc chặt xung quanh đống ủ.
* Bước 4: Đảo và ủ đống rơm lần 2:
- Sau khi ủ đống lần 1 khoảng 3 – 4 ngày, tiến hành đảo đống ủ và ủ lần 2
- Cách thực hiện:
+ Trải bạt nilon ra vị trí chuẩn bị đảo đống rơm rạ.
+ Tháo dây nhựa, bạt ra khỏi đống ủ.
+ Kiểm tra nhiệt độ trong đống ủ: dùng nhiệt kế đo các vị trí khác nhau trên đống ủ, ghi lại và sau đó lấy kết quả trung bình.
+ Tơi đống ủ bằng cào sắt và chia thành 2 phần: Phần vỏ: gồm lớp rơm rạ phần đáy, trên bề mặt và xung quanh đống ủ; phần ruột: gồm lớp rơm rạ ở giữa đống ủ.
+ Để nguội rơm và kiểm tra độ ẩm rơm, tương tự phương pháp kiểm tra độ ẩm rơm trước khi ủ đống.
- Ủ đống rơm lần 2 tương tự đống ủ lần 1, cần chú ý: phần vỏ đưa vào trong, phần ruột chuyển ra ngoài đống ủ.
- Tủ bạt nilon, buộc dây và ghi lại ngày giờ hoàn tất công việc ủ đống tương tự tiến hành đống ủ lần 1.
* Bước 5: Làm tơi rơm: Sau khi ủ đống lần 2 khoảng 3 – 4 ngày tùy theo nguyên liệu rơm. Đống ủ có thể kéo dài 9-12 ngày tùy thuộc vào độ cứng của rơm và theo mùa. Sau đó ta tiến hành làm tơi rơm, để nguội:
- Dùng cào sắt hoặc tay làm tơi rơm từ đống ủ để giảm nhiệt khoảng < 35 độ C.
- Kiểm tra độ ẩm rơm trước khi đóng mô, cấy giống, đảm bảo từ 70 – 75%.
*Chú ý: Nguyên liệu sau khi đã được xử lý:
Rơm đã ủ có độ mềm, có màu nâu sáng, độ ẩm vừa phải để nguội, kiểm tra độ ẩm và độ mềm của rơm bằng cách để rơm nguội lấy một nắm rơm bất kỳ trong đống ủ vắt nhẹ nếu nước từ trong rơm nhỏ thành từng giọt là độ ẩm tương đối tốt, nếu nước chảy thành từng dòng là độ ẩm quá cao phải canh rơm ra phơi cho se bớt, còn nếu rơm nước chỉ rị qua kẽ tay là rơm qúa khô phải bổ sung thêm nước vôi trong ủ lại khoảng 1-2h mới tiến hành đóng mô.
3. Giống nấm rơm:
a. Chọn giống nấm rơm
- Giống phải đúng độ tuổi, hệ sợi nấm mọc lan kín đến đáy túi;
- Bề mặt túi giống xuất hiện các bào tử lấm tấm, màu trắng hồng hoặc chuyển sang màu hồng thịt;
- Không nhiễm nấm mốc như có đốm màu xanh, đen, cam;
- Có mùi thơm đặc trưng, không có mùi chua.
b. Làm tơi giống nấm rơm
- Khử trùng tay và dụng cụ chứa giống (thau nhựa) bằng cồn.
- Xé miệng túi nilon bên ngoài và bẻ đôi khối giống bằng tay.
- Tơi rời các hạt giống, tránh vò nát giống .
4. Đóng mô và cấy giống:
+ Chọn vị trí sạch sẽ ít gió để ngồi đóng gói.
+ Trải tấm nilon có kích thước: 0,5 x 0,7m vào vị trí sạch sẽ.
+ Đặt khuôn lên chính giữa tấm nilon.
+ Cho rơm vào khuôn dùng tay hoặc chân dẫm chặt rơm tạo thành một khối trong khuôn.
- Nhấc khuôn ra khỏi mô nấm bằng 1 tay, tay kia nén chặt gói mô nấm, tránh làm trầy xước và vỡ gói mô nấm.
- Giống nấm đã được làm tơi cấy vào 4 góc của mô nấm rơm hoặc rải đều ở 2 đầu bên của mô nấm.
- Kéo tấm nilon để gói chặt gói mô nấm.
- Dùng dây nilon buộc gói mô nấm lại.
- Chuyển các mô gói nấm và xếp vào nhà nuôi sợi.
5. Nuôi sợi
- Sau khi cấy 3 – 4 ngày ta tiến hành kiểm tra sự phát triển của sợi nấm bằng cách như sau:
+ Chon một mô nấm bất kỳ ta tiến hành mở mô nấm ra nếu thấy sợi nấm phủ kín mô nấm thì giống phát triển tốt.
+ Nếu sợ nấm phát triển yếu ta tiến hành kiểm tra độ ẩm và nhiệt độ trong mô nấm đã thích hợp chưa. Sau đó ta tiến hành điều chỉnh.
+ Sau đó tiến hành đảo các gói mô ở trong ra ngoài và các gói ở ngoài chuyển vào trong.
- Thời gian nuôi sợi khoảng 7 – 9 ngày, ta tiến hành mở bao nilong ra và đưa vào nhà nuôi trồng xếp lên giàn kệ.
Giai đoạn nuôi sợi nấm rơm
6. Chăm sóc và thu hái
a. Chăm sóc:
- Mỗi tầng kệ ta xếp 3 lớp mô nấm.
- Hằng ngày mở cửa thông thoáng cho nhà trồng nấm 2 lần , mỗi lần 30 phút.
- Duy trì nhiệt độ phòng từ 28-320C. Giữ cho độ ẩm tương đối của không khí trong nhà trồng nấm luôn đạt từ 80-90% bằng cách phun nước lên không khí, lên vách, xả nước dưới nền.
- Sau 2 ngày ta tiến hành tưới phun sương lên các mô nấm, phải tưới đúng lượng và đúng lúc.
+ Lượng nước quá nhiều sẽ gây tình trạng yếm khí làm chết sợi nấm trong thời kỳ sinh trưởng và chết quả thể trong thời kỳ phát triển. Thiếu nước sợi nấm sẽ ngừng sinh trưởng và không hình thành quả thể, quả thể nấm lớn sẽ bị teo lại hoặc chậm lớn. Tưới nước trong lúc nấm ra rộ làm trôi dinh dưỡng ảnh hưởng đến sinh trưởng của quả thể.
+ Tưới nước đúng lúc nhất là tưới đón quả thể trước 1-2 ngày hoặc tưới sau khi quả thể hình đinh ghim xuất hiện. Tưới như vậy vừa cung cấp đúng lúc độ ẩm cho hình thành và sinh trưởng của quả thể. Lượng nước tưới giảm dần ở những đợt sau vì các chất hữu cơ được phân giải cũng sinh ra nước.
- Ánh sáng trong nhà trồng nấm được điều chỉnh sao cho đều khắp. Bề mặt mô nấm chỗ nào cũng nhận được ánh sáng. Nếu ánh sáng tự nhiên không đảm bảo thì có thể chiếu sáng nhân tạo bằng đèn. Thời kỳ chiếu sáng thích hợp nhất bắt đầu từ lúc tưới nước đón quả thể đến hết giai đoạn hình cầu.
Chăm sóc và thu hoạch nấm rơm
b. Thu hái nấm:
- Từ khi nấm ra đinh ghim đến khi nấm rơm phát triển thành quả nấm trưởng thành khoảng 3-4 ngày. Khi quả nấm đến giai đoạn hình trứng, lúc này là nấm có giá trị dinh dưỡng cao nhất tiến hành thu hái.
- Chú ý nấm rơm được hái cả cụm, trong một cụm nấm có số lượng nấm trưởng thành hơn một nửa thì ta hái, dùng tay xoay nhẹ cụm nấm, một tay nén nhẹ trên bề mạt gần chỗ cụm nấm được hái để tránh tổn thương cho các cụm nấm khác.
- Khi cụm nấm rơi ra khỏi mô nấm ta vệ sinh chân nấm cho sạch sẽ để tránh bị bệnh. Không nên tưới nước ngay khi mới hái nấm. Nấm thu hái nếu di chuyển xa nên hái nấm ở dạng hình cầu.
- Năng suất đạt 20-40% so với rơm khô.