Đối với gia súc ăn cỏ (trâu, bò…) cần cân đối lượng thức ăn tinh và thức ăn thô xanh. Để chủ động nguồn thức ăn, người chăn nuôi cần chú ý tăng cường chăm bón diện tích trồng cỏ, thu mua các loại phụ phẩm từ cây trồng như: thân cây ngô, cây họ đậu, rơm tươi, rơm khô… sau thu hoạch để ủ dự trữ thức ăn cho trâu bò bằng phương pháp ủ chua và ủ rơm với Ure. Bên cạnh chế độ ăn, cần đảm bảo đủ nước uống cho con vật, nước uống bổ sung một lượng muối nhất định, cần cho con vật uống nước sạch, nếu trong ngày nhiệt độ xuống thấp, trời lạnh cần cho con vật uống nước ấm.
Với heo, gia cầm việc dự trữ thức ăn cần tập trung vào các loại thức ăn tinh (ngô, cám gạo, bột đậu tương…) và hỗn hợp dinh dưỡng, thức ăn chăn nuôi cần được bảo quản nơi khô ráo, thoáng mát để tránh ẩm mốc, chuột và côn trùng. Chủ động dự trữ theo nguyên tắc trước-sau, tránh tình trạng bị động khi thức ăn cho vật nuôi khan hiếm hoặc giá cao.
Sau đây là một số biện pháp cụ thể dự trữ thức ăn cho đàn gia súc, gia cầm:
1. Dự trữ thức ăn xanh bằng cách ủ chua
Thức ăn ủ chua là nén chặt các loại thức ăn có khả năng lên men trong điều kiện kín khí để bảo quản lâu dài. Nguyên liệu có thể là cây ngô, các loại phụ phẩm chế biến dứa (bã, chồi,…). Với công thức ủ xanh như: 100 kg thân cây ngô tươi + 3 kg urê + 0,5 kg NaCl (có thể bổ sung 2 – 4% rỉ mật đường),…
Thức ăn đem ủ cần chặt ngắn (5 – 10 cm); lượng nước thích hợp trong thức ăn nguyên liệu là 65 – 75%. Chỉ ủ những thức ăn sạch và đảm bảo chất lượng; cho từng lớp thức ăn dày 20 – 30 cm đầm kỹ, nén chặt rồi mới cho lớp khác; chú ý nén thật chặt ở các góc hố. Sau khoảng 3 tuần là có thể cho gia súc ăn. Thức ăn ủ chua được bảo quản lâu dài và tổn thất ít chất dinh dưỡng. Nếu thức ăn ủ xanh có chất lượng tốt có thể cho gia súc ăn tới 5 – 7 kg/100 kg thể trọng/ngày.
2. Ủ héo thức ăn xanh
Ủ héo là phương pháp trung gian giữa làm cỏ khô và ủ tươi, cỏ dùng làm ủ héo có hàm lượng chất khô cao hơn dùng để ủ tươi. Cỏ ủ héo thường lên men ít, lượng chất dinh dưỡng bị mất đi trong quá trình ủ thường ít hơn.
Cách ủ cỏ héo: tùy theo số lượng và độ ẩm hiện tại có thể ủ ngay hoặc phơi tái rồi ủ. Độ ẩm của cỏ trong khoảng từ 50% – 60%, dùng bao nylon cho cỏ vào từng lớp, nén chặt cho đến khi bao chứa đầy cỏ. Dùng dây buộc kín miệng bao lại rồi cho bao cỏ vào bao nylon thứ 2, buộc thật kín, sau đó đem để nơi nào tránh được chuột hay các côn trùng khác phá hoại. Đây là khâu quyết định nếu bao bị hở thì cỏ trong bao sẽ bị hư hỏng.
3. Dự trữ thức ăn khô
Rơm, cỏ khô là một nguồn cung cấp tốt protein, gluxit, vitamin và chất khoáng chủ yếu cho gia súc nhai lại vào mùa lạnh. Phương pháp này có ưu điểm là rất đơn giản, rơm, cỏ ít bị hỏng, áp dụng với mọi quy mô chăn nuôi, nhất là chăn nuôi nông hộ, có thể tận dụng thời gian, đầu tư thấp, trâu bò ăn được nhiều mà không gây rối loạn tiêu hóa.
Để thu được rơm, cỏ khô chất lượng tốt và giảm tổn thất các chất dinh dưỡng, sau thu hoạch, phải phơi (sấy) khô nhanh chóng, rơm, cỏ khô thường được bảo quản bằng cách đánh thành từng đống như đống, nén chặt và có mái che mưa là hình thức phổ biến.
4. Dự trữ các phụ phẩm nhiều chất xơ
Nguồn phụ phẩm nhiều chất xơ rất phong phú và đa dạng như rơm, ngọn lá mía, ngọn sắn… Nguyên tắc làm tăng khả năng sử dụng phụ phẩm nhiều xơ gồm thu gom sau thu hoạch để dự trữ lâu dài. Bổ sung các chất dinh dưỡng bị thiếu hay xử lý nhằm phá vỡ các liên kết phức tạp để làm tăng tỷ lệ tiêu hóa và lượng thu nhận thức ăn. Trong đó, phương pháp xử lý vật lý và sinh học ít được áp dụng do quy trình phức tạp, chi phí thiết bị cao. Với xử lý hóa học, có xử lý bằng ủ chua, ủ urê là phương pháp được dùng phổ biến hiện nay.
5. Dự trữ thức ăn tinh
Các loại thức ăn tinh như hạt ngô, sẵn, cám gạo, bột đậu tương… chứa các thành phần dinh dưỡng quan trọng gồm đạm, tinh bột, đường, khoáng và vitamin. Thức ăn tinh sau khi được xử lý thường được dự trữ trong bao, quây cót’’.…Kho chứa thức ăn là phải ở nơi cao ráo, thoáng mát, có mái che.…Khi lấy thức ăn phải theo thứ tự chế biến trước dùng trước, chế biến sau dùng sau và kiểm tra hàng ngày; định kỳ đảo kho, sát trùng mọt, sâu…. Kiểm tra thường xuyên thức ăn nếu có hiện tượng ẩm, vón mốc.… phải có biện pháp phơi, sấy hoặc loại bỏ.
Trong thức ăn hàng ngày nên bổ sung các loại khoáng chất, vitamin để giúp cho con vật nâng cao sức đề kháng, ngăn chặn mầm bệnh. Đối với lợn và gia cầm có thể bổ sung trực tiếp vào thức ăn, nước uống một số vitamin, khoáng chất, chất điện giải cho con vật ăn trực tiếp.
Để giảm chi phí đầu vào, người nuôi nên tận dụng tối đa các nguồn phụ phẩm nông nghiệp, thực phẩm dư thừa của con người để làm thức ăn cho gia súc, gia cầm nhằm tiết kiệm chi phí, tăng hiệu quả chăn nuôi và bảo vệ môi trường.